دیپلماسی خارجی نوین آمریکا و تأثیرات آن بر سیاست منطقهای دولت پهلوی دوم (1357-1348 ش)

چین، به رغم ادعاهای رقابتی کشورهایی چون فیلیپین و ویتنام، دریای چین جنوبی را به تصرف درآورده و استحکامبخشی کرده است. چین، توهینهای کره جنوبی را با تحریمهای تجاری خرابکارانه پاسخ داده است. همکاری سه کشور وعده استفاده از قابلیتهای سایبری، هوش مصنوعی، محاسبات کوانتومی و موارد دیگر را داده است. در این میان، آمریکا باید از میان سه رویکرد راهبردی کلی دست به انتخاب بزند: عقبنشینی، بازسازی، نوسازی. او در گذشته گفته بود که آمریکا بهجای تلاش برای تغییر چین باید بر قدرت و رفتار خود، متحدان و شرکایش متمرکز شود. یکی از مفاد این قرارداد این بود که نمایندگان تجاری دو دولت هر 6 ماه یکبار کنند، ولی از زمان روی کار آمدن بایدن چنین اتفاقی رخ نداده است. AUKUS پیشنهادی برای مقابلهکردن دارد، که یکی از ابعادش نظامیست. هر دو کشور چین و امریکا اکنون برای جذب هرچه بیشتر پیروان در سراسر جهان با یکدیگر رقابت میکنند.

نظرسنجیها و ایدههای اخیر جمهوریخواهان و دموکراتهای ایالات متحده امریکا، چین را به حیث یک تهدید بزرگ در برابر امنیت ملی و منافع ایالات در منطقه و جهان خواندهاند. حضور و دخالت قدرتهای بزرگ در آسیای جنوب غربی و کشورهای همسایه ایران که دارای پیشینهای طولانی است، همواره مورد اعتراض و تقابل ایران با این قدرت ها بوده است. لذا در حالی که مکیندر معتقد به قدرت زمینی بود، اسپایکمن به ترکیبی از قدرت دریایی و خشکی بها داد. مکیندر با آسیب پذیر دانستن بریتانیا، عامل قدرت مندی کشورها دانست. با اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۷۹ میلادی، افغانستان وارد یک مرحله جدید جنگ شد. این نگرش جدید و بنیادین ترامپ در سیاست خارجی، علیرغم فشارهای بین المللی در نهایت منجر به اقدام یکجانبه ترامپ درخروج از برجام گردید و قبل از آن نیز اقدامات یکجانبه زیادی را در کارنامه خود به ثبت رساند. اما ادراک ذهنی و مطلوبیت های راهبردی مقامهای دولت ترامپ در قبال ایران علاوه بر سیاست فشار حداکثری، باقی مانده در جنگ سرد است؛ سیاستی که با نمادها و نشانههایی همچون مهار معنا مییابد. دولتهای چین و آمریکا در دوران ترامپ به چارچوبی برای گفتگو و دستیابی به توافق نهایی ترسیم کرده بودند.

استرالیا در دوران اخیر متحمل بیشترین تاکتیکهای تهاجمی چین بوده است. او تأکید کرده است که امریکا آرامآرام سیاست خود در قبال افغانستان را تغییر خواهد داد. پرزیدنت بایدن این هفته در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل نیویورک، آرمانهایش را به نمایش گذاشت. پس از تبیین محوریت AUKUS (با وجود فضیلتهایی که داشت) توسط اوباما، دوستان آسیاییِ امریکا، قریب یکدهه در نومیدی به سر میبردند. اول، یک تعهد ایدئولوژیک، احساسی و مادی برای بازسازی آمریکا وجود دارد. و با این وجود چین در درازمدت به تلاشهای جهانیاش در جهت مبارزه با گرمایش زمین ادامه خواهد داد؛ آن هم نه به عنوان تهدیدی علیه امریکا، بلکه در راستای منافع خود. صحبتها بر سر «اقیانوس آرام آزاد و باز» است؛ برنامهای جهت رویارویی با چین قاطع. ](حدود 710 و 210 میلیارد دلار آمریکا) بوده است که در هر دو مورد به نسبت حجم تجارت دوجانبه چین و روسیه بسیار بالاتر میباشد. ] بوده که رقم تجارت چین با امریکا 5 برابر حجم تجارت این کشور با روسیه بوده است. امریکا در جستجوی همزیستی با این کشور لازم است موضوعاتی مثل تغییرات آبوهوایی را با مباحثی نظیر رقابت اقتصادی قانونمحور تلفیق کند.

جنگطلبی چین، همان دیپلماسی «گرگ جنگجو» است که به وحشتپراکنی در جنوبشرقی آسیا و مناطقی فراتر از آن انجامیده. جنوبشرق آسیا چشم به رونق و فراوانی چین دوخته است. اما به هر حال این دریغکردن روش خوبی برای نشاندادن خشم چین بوده است. آنها امکان گردآوری اطلاعات را داشته و میتوانند نیروهای ویژهای مستقر کنند و ماهها در اعماق اقیانوس آرام یا اقیانوس هند کمین کرده و تهدیدهایی که ممکن است برنامهریزان چینی در آنها دخیل هستند، شناسایی کنند. چین برخی مؤلفههای نظم بینالمللی را پذیرفته اما درعینحال دیگر مؤلفهها را نادیده میگیرد یا تضعیف میکند تا با منافعش هماهنگ شود. بعد از ختم جنگ سرد و شکست اتحاد جماهیر شوروی، جنگ جیوپولیتیکی از میان رفت و به جای آن جنگ اقتصادی یا جیوایکونومیک به میان آمد. هرگونه کمکی در این زمینه تا مدتها از یاد نخواهد رفت. چین ایالات متحده امریکا را به بیمسوولیتی در مهار ویروس در امریکا و جهان خوانده است و این ادعای چین یک زنگ خطر برای نفوذ و سیاستهای خارجی امریکا در منطقه و جهان است. در همین حال، چین که در حال حاضر بزرگترین شریک تجاری برای اکثر کشورهای منطقه تلقی میشود، در حال تقویت تواناییهای خود در شکلدادن به معماری اقتصادی و تجاری جهان است.

در حال حاضر هر دو کشور تواناییهای نظامی، اقتصادی و ایدهآل خود را به منظور به ثمر رساندن گول در برابر یکدیگر مسلح کردهاند. کورنیلیوس. ون. اچ. انگرت آمریکایی در دیدار از افغانستان در مه 1922، گزارشی مفصل درباره افغانستان به آمریکا ارسال کرد و از آمریکا خواست با این کشور روابط دیپلماتیک برقرار کند. مجری این شبکه چین از میهمان آمریکایی خود سوال کرد: «شما رویکرد جو بایدن در قبال چین را چگونه ارزیابی میکنید؟ سیاست اقتصادی جو بایدن در قبال چین شامل مواردی چون تضمین امنیت ملی با ایجاد مشاغل خانگی، خط دفاعی ماژینو برای اهداف صنعتی و مقررات و مداخلات دولتی میشود. سال پیش سربازان این کشور در مرز با هند درگیر شدند. رویکردی که بیش از هر چیز ناظر به این گفته سید ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور در پیش گرفته شد که «امید ما به معجزه در وین نیست. استراتژی آمریکا جلوگیری از گسترش نفوذ کمونیسم در جهان بهویژه در منطقه خاورمیانه بود. در حقیقت افغانستان نیز مانند کوریای جنوبی، کوریای شمالی و ویتنام به میدان جنگ بین دو ابرقدرت جهان یعنی ایالات متحده امریکا و اتحاد جماهیر شوروی مبدل شد.

دیدگاهتان را بنویسید