مبانی تئوریک سیاست خارجی آمریکا در منطقه

در دوران ریاست جمهوری جیمی کارتر، دغدغههای اصلی واشنگتن مذاکرات استراتژیک بر سر سلاح و مساله صلح اسراییل و فلسطین بود. برای توقف جنگ باید راه رسیدن سلاح را میبستیم و ما درست مسیر عکس را پیمودیم. اما به نظر میرسید وعدههای دموکراسی برای اکثریت شیعهٔ عراق هم امیدبخش بود و دخالت ایران در این مقطع توأم با خطر فراوان مینمود. اما همدلی امریکا با ناسیونالیستها بیش از هر چیز واکنشی بود به گسترش روابط شوروی با سوسیالیستها و جنبشهای کمونیستی. در این بین شاه که در طول بحران ۱۹۷۳ همچنان به فروش نفت ادامه میداد بیش از پیش نزد غربیان محبوب شد و بسیار خوشحال بود که نقش قدرت برتر منطقه را به او تقدیم کردند. وقتی در کودتای ۱۹۵۸ پادشاهی وابسته به انگلیس در عراق با کودتا از بین رفت، امریکاییها برای حفظ او هیچ تلاشی نکردند. با گذشت بیش از هفت دهه از پایان جنگ داخلی چین، پیروزی حزب کمونیست، تاسیس جمهوری خلق و متعاقباً عقبنشینی نیروهای شکستخوردهی وفادار به چیانگ کایشک به تایوان، این جزیره به مرور زمان نه تنها اهمیت خود را از دست نداد، بلکه امروزه به عنوان یکی از محورهای اساسی تنش در حوزه ژئواستراتژیک ایندو-پاسیفیک قلمداد میشود. افزایش تحرکات نظامی ارتش آزادیبخش چین در تنگه تایوان، نقض مکرر حریم هوایی تایوان توسط جنگندههای چینی در اکتبر گذشته و تاکید شی جینگ پینگ، رئیس جمهوری خلق بر قطعیت اتحاد جزیره با سرزمین اصلی در آینده، باری دیگر تایوان را-به عنوان یکی از متحدین راهبردی ایالات متحده در آسیای شرقی-در راس اختلافات فزاینده بین واشنگتن و پکن قرار داده است. اما چه عواملی را باید در اهمیت فزاینده تایوان در سپهر سیاسی منطقه دخیل دانست و این جزیره در راهبرد آمریکا در قبال چین از چه جایگاهی برخوردار است؟

اما اهمیت عامل تایوان در تنظیم و اجرای راهبرد آمریکا در قبال منطقه را میتوان بر دو پایهی اساسی استوار دانست. عامل دیگر در چرخش سیاسی آمریکا به ترس و نگرانی آنها از تضعیف متحدان سنی منطقهای خود بازمیگردد. بدون شک این رقابت عامل مؤثری بود در تصمیمگیری امریکا برای دخالت در دعوای شاه و مصدق در اوایل دههٔ ۱۹۵۰. تلاش ناتو برای نزدیک شدن به روسیه و در محاصره قرار دادن روسیه چه دلیلی دارد؟ در همین راستا رئیسجمهور ونزوئلا روز سهشنبه تاکید کرد «علاقهمند است درخواست آمریکا را برای از سرگیری مذاکرات با مخالفانش به عنوان گام اول برای برداشته شدن تحریمهای آمریکا که سالهاست بر این کشور عضو اوپک اعمال شده، بپذیرد». جیمز بیل در کتاب درخشانش دربارهٔ روابط ایران و امریکا مینویسد: عدهٔ زیادی بر این باورند که امریکاییها مصدق را جلو انداختند تا اقتدار انگلیسیها بر منابع نفتی ایران را بشکنند. از سوی دیگر، مشخص شد امریکاییها برای هر هدفی حاضر به مذاکرهٔ مخفیانه با مقامت ایرانی هستند. در این نقطه بود که امریکا علناً به اسراییل اسلحه صادر کرد و از آن پس، حل مشکلات با اعراب به مرکز سیاست منطقهای امریکا بدل شد. فعالیتهای حزب کمونیست نشان میداد که نیروی کمونیستها در سیاست یکی از مهمتری دول خاورمیانه بیش از پیش نفوذ خواهد کرد.

اما به نظر نمیرسید رهبران شوروی خیلی هم به این رژیم جدید عراق دل بسته باشند، برخلاف دولتهای غربی و دولتهای منطقه، که تحت تأثیر فضای جنگ سرد نفوذ کمونیستها و شوروی را بر قاسم زیاد از حد تخمین میزدند. به علاوه، کویت ادعا کرد که نمیتواند مراقبت از کشتیهایش را پیش از تحویل به امریکا و تعویض پرچم، برعهده گیرد. راه حل تشکیل دو دولت از سوی برخی از افراطیون راست­گرا در اسرائیل و جنبش شهرک­نشینان غیرقابل پذیرش است و آنها همچنان اتوپیای صهیونیسم را در تداوم تسلط دولت اسرائیل بر سرزمین­های اشغالی جست و جو می­کنند. لیبرال دموکراسی های ثروتمند ارزش های مشترک دارند یعنی آمریکا و اروپا دارای ارزش های مشترک هستند ولی وقتی به چین و روسیه توجه کنید نظام ارزشی آنها تفاوت های برجسته ای دارد. اعتراضات گسترده مردم ایران در حدود 20 شهر استان خوزستان به بحران بیآبی و نابودی محصولات دامی و کشاورزی رنگ سیاسی به خود گرفته و منجر به جانباختن چندین نفر از آنها بر اثر حمله نیروهای امنیتی شد. همچنانکه مردم در زمان حمله آمریکا به عراق در دوران صدام به میدان نیامدند اما همین مردم در مقابل حمله داعش به میدان آمدند و با سرکوب آن خطر بزرگ، داعش را به عقب راندند.

در واقع، هم ناسیونالیستهای عرب و هم ناسیونالیستهای ایرانی، برای مبارزه با بقایای امپریالیستها، گوشه چشمی هم به امریکا داشتند. فاتح اشاره میکند که شرکتهای امریکایی برای دستیابی به منابع نفتی ایران تلاش زیادی کردند، اما تا زمانی که مصدق بر سر کار بود ناکام ماندند. در میان شورشهای فرقهای که مشخصهٔ اصلی نخستین دوران نخستوزیری ژنرال عبدالکریم قاسم بود، حزب کمونیست عراق نقش عمدهای ایفا کرد. قاسم عراق را از معاهده بیرون کشید و حمایت خود را از شوروی اعلام کرد، و در این راه بیشتر اسلحه و حمایت سیاسی مد نظرش بود تا همدلی ایدئولوژیک. او لیسانس خود را از دانشگاه آکسفورد و پرینستون و درجه دکتری خود را از دانشگاه پرینستون اخذ کرده است. از یک سو، ایالات متحده رشد اقتصادی بیسابقه از نظر سرعت و مدت متوالی را از خود نشان داد و از سوی دیگر، روسیه در برابر دیدگان جهانیان وزن ژئوپلتیکی و اقتصادی خود را از دست میداد.

از آن سو، بعثیهای عراق که در ۱۹۶۸ جای متحدان ناسیونالیست خود را گرفته بودند، خروج بریتانیا از منطقه را توطئهٔ مشترک امریکا و ایران و عربستان دانستند و گمان کردند امپریالیست جدید برای تصرف منطقه خوابهایی دیده است. در قرن بیستم، نقد امریکا بیشتر جنبه سیاسی به خود گرفت که ناشی از ظهور امریکا در مقام ابرقدرت پس از جنگ جهانی اول بود.در خلال این سده بود که امریکاییان همچون امپریالیستهای جدید تصویر شدند. آقای قالیباف معتقد بود که اگر کسی وعده میدهد که پس از پیروزی در انتخابات، سیاست خارجی جمهوری اسلامی را تغییر میدهد دروغ گفته است. آزادی بیان: دولت نمیتواند از طریق قانون یا اقدام بیان شخصی غیر خشونتآمیز شهروندی را محدود کند، یک بازار افکار. آزادی مذهب: دولت نه میتواند از دین حمایت کند نه آن را سرکوب کند. کاخ سفید نیز با تایید خبر ملاقات روز دوشنبه اعلام کرد: «هدف از این سفر بحث درباره تعدادی از موضوعات از جمله «امنیت انرژی» و پرونده شهروندان آمریکایی که در زندان ونزوئلا هستند بوده است». این نظریه فوکویاما باعث شد که ایالات متحده آمریکا به عنوان ابر قدرت پیروز برآمده از جنگ سرد، طرح جدید در مورد کشور های مختلف دراندازد. «دیوید سنگر»، تحلیلگر روزنامه نیویورکتایمز در تحلیلی در سال 2014 از وزارت خزانهداری به عنوان «فرماندهی رزمی مورد علاقه» باراک اوباما یاد کرده بود.

دیدگاهتان را بنویسید