نفوذ آمریکا در خاورمیانه در سایه افغانستان[برامبرگ دانیل ، مرکز عربی در واشنگتن(آمریکا)، 17ژوئیه2022]

در واقع کارتر با اتخاذ فرمول برژنیسکی مبنی بر اینکه خاورمیانه و آسیای جنوبی مستعد ماجراجویی ­های شوروی است، به این بحران واکنش نشان داد. به عبارتی ریگان، دکترین کارتر را که تقویت امنیت منطقه و پیگیری اهداف نظامیبود، ادامه داد. وی ادامه داد: در هشت سال گذشته، تنها کانون توجه بخش دولت در زمینه سیاست خارجی، بر روی تنش زدایی با آمریکا بوده است. او به سیاست­های تنش زدایی با شوروی، بهبود روابط با چین و حمایت آمریکا از ویتنام جنوبی ادامه داد. نکته بعدی که باعث شکست سیاستهای امریکا در خاورمیانه شد این بود که آمریکا اصلا فکر نمیکرد مقاومت در منطقه شکل بگیرد. جواد منصوری: توجیهشان این بود که عراق پایگاه تروریسم است و همچنین بدنبال دسترسی به سلاح اتمی است و امنیت جهانی را به خطر میاندازد. امریکا تمرکز خود را روی افغانستان و عراق گذاشت تا حداقل بتواند این دو کشور را به اضافه کشورهای عرب حاشیهخلیج فارس در اختیار داشته باشد، تا حدودی هم روی همکاری بلند مدت ترکیه هم حساب میکرد. همکاری با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و سایر هم ­پیمانان در برابر ایران، برای محافظت از کشتی ­هایی که با پرچم ایالات متحده از خلیج فارس عبور می­ کنند.

باتوجه به نیاز روز افزون امریکا و کشورهای دیگر به نفت خاورمیانه، کنترل و تسلط امریکا بر خاورمیانه برای ایجاد هژمونی ضروری است. عملی کردن موفقیتآمیز «اجبار» سختتر و دشوارتر از بازدارندگی است. در گفتگوی قبلی اشاره به این مطلب کردیم که آمریکا بعد از فروپاشی شوروی برنامه تک قطبی کردن جهان را دنبال کرد. مبنای محاسبات استراتژیک، هزینه – فایده کردن است؛ به این معنا که یک بازیگر عاقل، هزینه و فایده تصمیم خود را میسنجد و بعد دست به اقدام میزند. اما در آن زمان اندازه اقتصاد ایران و همچنین موفقیت طرفهای غربی در توجیه آن تصمیم به عنوان یک وضعیت استثنایی و خاص موجب میشد که اقدامی جدی در جهت حرکت به سمت سامانههای رقیب و جایگزین انجام نشود. اولین فردی را که پس از سقوط صدام منصوب کردند با عنوان فرماندار آمریکایی عراق خطاب میکردند. همانطور که مستحضرید در حال حاضر آمریکا نیروهای خود را از افغانستان خارج کرده و قصد دارد که عراق را هم تخلیه کند. دکتر جواد منصوری کارشناس مسائل بینالملل، تحلیل دقیقی از زوال آمریکا در منطقه دارد.

از طرفی صدام تظاهر میکرد که توانایی دستیابی به بمب اتمی را دارد. آمریکایی ها به این توجیهات هم اکتفا نکردند و گفتند: صدام یکی از حامیان طالبان است. لذا جنگ خلیج فارس و حمله آمریکا و متحدانش بر عراق که به¬دنبال اشغال کشور کویت توسط صدام حسین و ایجاد پرواز ممنوع در فراز آسمان عراق صورت گرفت؛ مصداق بارز اعمال سیاست هژمون مورد نظر است. دولت رونالد ریگان در دههٔ ۱۹۸۰ تلاش کرد تا با ایران که از ۸ سپتامبر ۱۹۸۰ درگیر جنگی سخت با عراق شده بود، رابطه برقرار کند. به این ترتیب دال قدرت را با تکثر مدلول ها مواجه می کند. این ماهیت های متناسب با موضوع قدرت در درون این مفهوم ایجاد می شوند، و در هر کدام، به کارگیری دال قدرت، به مدلول خاصی ارجاع می دهد که متفاوت از دیگری است. نتیجه پژوهش این است که اتاقهای فکر در جهتدهی به دولتمردان امریکا در تصمیمسازی سیاست خارجی کاخ سفید در قبال ایران بسیار تاثیرگذار هستند به گونهای که بازیگران دیپلماسی، گریزی از آن ندارند.

یکی از اشتباهات آمریکا این بود که انقلاب اسلامی و پیامدهای آن را در محاسبات خود نادیده گرفت و فکر میکرد دنیا به همان منوال اوایل قرن بیستم است. در صورتی که انقلاب اسلامی تغییرات بنیادینی در دنیا بوجود آورد که آنها نخواستند ببینند. راه حل تشکیل دو دولت از سوی برخی از افراطیون راست­گرا در اسرائیل و جنبش شهرک­نشینان غیرقابل پذیرش است و آنها همچنان اتوپیای صهیونیسم را در تداوم تسلط دولت اسرائیل بر سرزمین­های اشغالی جست و جو می­کنند. این کشور از ۴۸ ایالت همجوار، و دو ایالت جدا از دیگران (شبه جزیره آلاسکا در شمال شرق قارهٔ آمریکا و مجمعالجزایر هاوائی در اقیانوس آرام) تشکیل شدهاست. بنا براین یک تشکیلات بنام ائتلاف متحدین آمریکا عبارت از اعضای ناتو و چند کشور دیگر مثل استرلیا ، کانادا تشکیل دادند و به بهانه وقایع 11 سپتامبر به افغانستان حمله کردند. دیپلماسی ایرانی: نگاهی به سیاست آمریکا در یک سال گذشته نشان می¬دهد که اولویت چین در سیاست¬ و راهبردهای آمریکا یک واقعیت غیرقابل انکار است.

بررسی این تعامل تبعا مستلزم شناخت استراتژی کلان آمریکا در خاورمیانه طی دو دهه گذشته است. در طی سال­ های ریاست جمهوری ریگان، سیاست ایالات متحده تهاجمی ­تر شد و آمادگی آن را داشت که هر رژیم یا سازمانی که آمریکا یا شهروندان آن را تهدید کند، به چالش بکشد. آمریکا برای تحقق اهداف خود چه اقداماتی انجام داد؟ آمریکاییها همیشه درصدد بودهاند که کشورهای منطقه دنبالهروی اهداف و منافع آنها باشند و حتی برای نیل به این هدف، تقسیم کار منطقهای هم بین کشورهای منطقه انجام دادند. تا آن زمان رفتوآمد نفتکشها در منطقه طبق روال انجام میشد، اما در آن سال خطر وقفهٔ آن به چشم آمد. لذا آمریکا، دولت طالبان را به رسمیت نشناخت و سفارت آمریکا در کابل در سال 1997 بسته شد. اما رییس جمهور ترامپ استراتژی اش در افغانستان را پیچیده ساخت، پس از حمله بر هوتل در کابل، وی گفتگو با طالبان را رد کرد و گفت:» هیچ گفتگوی با طالبان صورت نخواهد گرفت. به­ دلیل اهمیت استراتژیک و ژئواکونومیک خلیج فارس در استراتژی قدرت ­های بزرگ، نوشتار پیش­رو درصدد است به نقش ایالات متحده در الگوی امنیتی خلیج فارس براساس تقسیم­ بندی زمانی و دکترین رؤسای جمهور آمریکا از 1969 تاکنون بپردازد.

دیدگاهتان را بنویسید